Czym są białe certyfikaty i jak je uzyskać?

W zamian za oszczędności energii płynące z inwestycji służących poprawie efektywności energetycznej, przedsiębiorcy, instytucje publiczne i samorządy mogą otrzymać świadectwa efektywności energetycznej, zwane też białymi certyfikatami. Białe certyfikaty stanowią rodzaj premii za modernizacje, które realnie zmniejszają zużycie energii finalnej. To jeden z ważniejszych mechanizmów wspierających transformację energetyczną w Polsce. System białych certyfikatów wprowadziła ustawa o efektywności energetycznej, która wdrożyła przepisy unijnej dyrektywy 2023/1791 z dnia 13 września 2023 r. w sprawie efektywności energetycznej oraz zmieniająca rozporządzenie (UE) 2023/955 (zastępującej dyrektywę 2012/27/UE).

Białe certyfikaty potwierdzają, ile energii finalnej zostało faktycznie zaoszczędzone dzięki konkretnej inwestycji (np. wymianie oświetlenia czy modernizacji linii produkcyjnej). Za każdą jednostkę oszczędność energii, otrzymuje się biały certyfikat (zbywalne prawo majątkowe), który można spieniężyć. Liczba przyznanych certyfikatów zależy wyłącznie od wielkości realnie osiągniętej oszczędności energii. Przelicznik jest następujący: 1 biały certyfikat = 1 toe, czyli 11 630 kWh (11,63 MWh) lub 41,868 GJ.

System opiera się z jednej strony na możliwości uzyskania białych certyfikatów przez ww. podmioty, a z drugiej na obowiązku ich pozyskania przez tzw. podmioty zobowiązane (sprzedawców energii, którzy są ustawowo zobligowani do wykazania oszczędności energii na poziomie 1,5% rocznego wolumenu sprzedaży). To właśnie podmioty zobowiązane generują popyt na świadectwa efektywności energetycznej. Celem jest realizacja obowiązku ustawowego i przedstawienie określonej ilości świadectw do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki. Podmioty te mogą zrealizować własne przedsięwzięcie oszczędnościowe, kupić certyfikaty na Towarowej Giełdzie Energii S.A. lub kupić je bezpośrednio od klienta.

Jak zdobyć białe certyfikaty krok po kroku?

Procedura uzyskania białych wymaga spełnienia kilku warunków formalnych. Podmiot ubiegający się o certyfikaty musi:

• zużywać rocznie mniej niż 100 GWh energii elektrycznej (podmioty zużywające więcej korzystają z odmiennej procedury),
• złożyć wniosek o certyfikaty jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji – projekt musi wpisywać się w listę inwestycji określoną w obwieszczeniu Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 30 listopada 2021 r. w sprawie szczegółowego wykazu przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej,
• wykonać audyt efektywności energetycznej dla planowanego przedsięwzięcia,
• wykazać, że wnioskowane przedsięwzięcie cechuje się oszczędnością energii finalnej na poziomie co najmniej 10 toe (116,3 MWh = 116 300 kWh = 418,68 GJ) oraz że nie skorzystała wcześniej z premii termomodernizacyjnej ani innej pomocy inwestycyjnej (w przypadku gdy przyznanie certyfikatów nie skutkuje przekroczenie maksymalnej wielkości pomocy publicznej).

Pierwszym krokiem jest ocena potencjału oszczędności energii, oparta o analizie zakresu i charakteru planowanej modernizacji. Celem jest weryfikacja czy inwestycja zakwalifikuje się do możliwości ubiegania się o świadectwa. Kolejny krok to przygotowanie audytu energetycznego wraz z harmonogramem prac oraz złożenie wniosku do Prezesa URE. Modernizację można rozpocząć już następnego dnia po złożeniu wniosku. Po zakończeniu inwestycji należy skompletować dokumentację powykonawczą składającą się m.in. z protokół odbioru, umowę z wykonawcą, zamówienia na materiały czy faktury wraz z informacją o zakończeniu prac przesłać je Prezesowi URE.

W niektórych przypadkach wymagane jest jeszcze przeprowadzenie audytu powykonawczego. Ma to miejsce w przypadku, gdy:

• we wniosku oraz w audycie planowanym oszacowano oszczędności energii finalnej przekraczającej 100 toe (czyli 1 163 MWh = 1 163 000 kWh = 4 186,8 GJ),
• po podpisaniu umowy z wykonawcą zmieniono zastosowane urządzenia lub materiały względem pierwotnie zaplanowanego projektu.

Ostatni krok to otrzymanie białych certyfikatów, jeśli Prezes URE nie zgłosi zastrzeżeń do przekazanej dokumentacji.

Co dalej?

Certyfikaty można sprzedać na Towarowej Giełdzie Energii S.A. – sesje odbywają się we wtorki i czwartki, a kupującymi są przede wszystkim sprzedawcy energii.
Certyfikaty można też sprzedać poza giełdą – bezpośrednio dowolnemu sprzedawcy energii, bez pośrednictwa TGE.

Jakie korzyści dają białe certyfikaty?

Udział w systemie białych certyfikatów to konkretna zachęta do szukania sposobów na oszczędzanie energii w przedsiębiorstwie. To także dodatkowe finansowanie inwestycji.

Najważniejsze plusy tego rozwiązania:

• brak górnego limitu zwrotu – przy dużych oszczędnościach energii wartość certyfikatów może nawet przewyższyć koszt samej inwestycji,
• pełna swoboda wydatkowania – nie wymaga się raportowania, na co przeznaczy się środki finansowe ze sprzedaży certyfikatów,
• wybór formy sprzedaży – giełda albo transakcja bezpośrednia,
• certyfikaty nie tracą ważności,
• realny wkład w spełnianie przez Polskę unijnych celów oszczędności energii finalnej.

Podsumowanie

Białe certyfikaty to sprawdzony sposób na to, by inwestycje w oszczędzanie energii bardziej się opłacały. Podmioty, które modernizują swoją infrastrukturę – od termomodernizacji budynków, przez wymianę maszyn produkcyjnych, po unowocześnienie instalacji pomocniczych i przemysłowych – mogą skorzystać z tego instrumentu wsparcia. Katalog kwalifikujących się inwestycji jest szeroki, więc z systemu może skorzystać niemal każda branża.
Przedsiębiorstwo, instytucja, w której pracujesz, planuje inwestycję zwiększającą swoją efektywność energetyczną? Zespół doświadczonych specjalistów Energa Obrót pomoże szybko i sprawnie w procesie uzyskania białych certyfikatów. Energa Obrót oceni, czy najbliższe i przyszłe przedsięwzięcia kwalifikują się do systemu, i wskaże obszary, w których warto szukać oszczędności energii.